Schładzanie mleka, wentylacja budynków inwentarskich, chłodnie owoców, suszarnie, pompy do nawadniania — współczesne gospodarstwo zużywa dużo energii elektrycznej, a jej koszt przekłada się wprost na koszt produkcji. Nic dziwnego, że wielu rolników rozważa fotowoltaikę. Żeby jednak instalacja się opłaciła, trzeba ją dobrać do profilu zużycia gospodarstwa, a nie tylko do wysokości rachunku.
Dlaczego w gospodarstwie liczy się autokonsumpcja
Nowe instalacje fotowoltaiczne rozliczają się w net-billingu: energia oddana do sieci jest wyceniana po cenach rynkowych, a energię pobraną kupuje się po cenie z umowy, razem z opłatami dystrybucyjnymi. Kilowatogodzina z PV zużyta na miejscu jest więc warta wyraźnie więcej niż ta sama kilowatogodzina oddana do sieci w słoneczne południe.
Wniosek: najbardziej opłaca się instalacja, której produkcja pokrywa się w czasie z pracą urządzeń w gospodarstwie. Instalacje do 50 kW to mikroinstalacje, w których rolnik może rozliczać się jako prosument. Większe źródła nie korzystają z rozliczeń prosumenckich, a nadwyżki sprzedaje się na podstawie umowy ze sprzedawcą energii — tam dobór pod autokonsumpcję ma jeszcze większe znaczenie.
Jak różne gospodarstwa pasują do fotowoltaiki
Rodzaj produkcji w dużej mierze przesądza o tym, ile energii z PV da się zużyć na bieżąco:
Chłodnie owoców i warzyw
Zapotrzebowanie na chłodzenie rośnie latem i w najcieplejszych godzinach dnia — dokładnie wtedy, gdy fotowoltaika produkuje najwięcej.
Fermy drobiu i trzody
Wentylacja i chłodzenie budynków inwentarskich pracują najmocniej w upalne, słoneczne dni, a podstawowe zużycie utrzymuje się przez cały rok.
Produkcja mleka
Dój i schładzanie mleka przypadają głównie na ranek i wieczór, poza szczytem produkcji PV. Pomaga przesunięcie części odbiorów na dzień (np. podgrzewanie wody), schładzalnik z akumulacją lodu albo magazyn energii.
Suszarnie zbóż i kukurydzy
Duży pobór mocy, ale sezonowy — późnym latem i jesienią, często także nocą. Instalacja dobrana pod suszarnię przez resztę roku oddawałaby większość energii do sieci.
Podobnie jest z nawadnianiem: pompy pracują w sezonie wegetacyjnym, ale dopasowanie do PV jest dobre tylko wtedy, gdy można je uruchamiać w ciągu dnia.
Jak dobrać moc instalacji w gospodarstwie
Najczęstszy błąd to dobór mocy wyłącznie na podstawie miesięcznego rachunku. Rachunek mówi, ile energii zużywasz, ale nie mówi kiedy. Lepiej postępować tak:
- Zbierz dane o zużyciu — najlepiej godzinowe. Jeśli masz licznik zdalnego odczytu, operator sieci zwykle udostępnia je w swoim serwisie internetowym.
- Rozdziel zużycie bytowe i produkcyjne — dom i budynki gospodarcze mają inny rytm i często są na różnych licznikach lub taryfach.
- Zestaw profil zużycia z profilem produkcji PV w poszczególnych miesiącach i godzinach — wtedy widać, ile energii zużyjesz na bieżąco.
- Sprawdź przyłącze i sieć — na terenach wiejskich sieć bywa słaba, a falowniki wyłączają się przy zbyt wysokim napięciu.
- Policz kilka wariantów mocy — większa instalacja nie zawsze daje proporcjonalnie większe oszczędności.
Dach budynku gospodarczego czy grunt
Dachy obór, stodół i hal mają często dużą powierzchnię i dobrą ekspozycję, ale przed montażem trzeba sprawdzić ich stan i nośność. Na pokryciu z płyt azbestowo-cementowych (eternitu) nie montuje się paneli — takie pokrycie trzeba najpierw usunąć przez uprawnioną firmę. Instalacja naziemna daje swobodę w ustawieniu modułów i ułatwia serwis, ale zajmuje grunt. Zanim ją zaplanujesz, sprawdź w gminie, czy dla tej działki potrzebne są dodatkowe decyzje.
Czy fotowoltaika zasili gospodarstwo w czasie awarii?
W gospodarstwie z inwentarzem albo chłodnią przerwa w dostawie prądu to realne ryzyko strat. Warto więc wiedzieć, czego zwykła instalacja PV nie zapewni.
Typowa instalacja sieciowa nie działa podczas awarii sieci. Falownik ze względów bezpieczeństwa wyłącza się, gdy zanika napięcie — nawet w pełnym słońcu. Zasilanie awaryjne wymaga falownika hybrydowego z funkcją pracy wyspowej, magazynu energii i wydzielenia obwodów, które mają działać. Podstawą bezpieczeństwa w gospodarstwie pozostaje agregat prądotwórczy; magazyn energii może go uzupełnić, ale musi być do tego zaprojektowany.
Kiedy magazyn energii ma sens w gospodarstwie
Magazyn energii przesuwa południową nadwyżkę z PV na godziny, w których gospodarstwo zużywa najwięcej, np. na wieczorny dój i schładzanie mleka. Jeśli tak go zaprojektowano, może też podtrzymywać zasilanie wybranych odbiorów. W większych gospodarstwach rozliczanych w taryfach dla firm magazyn może dodatkowo ograniczać szczyty poboru mocy i przekroczenia mocy umownej.
Magazyn sam w sobie jest jednak sporym wydatkiem. Opłaca się wtedy, gdy nadwyżek z PV jest dużo i regularnie da się je zużyć — a to można sprawdzić tylko na danych o zużyciu, nie na podstawie rachunków.
Gospodarstwo jak firma: nie tylko fotowoltaika
Duże gospodarstwa, zwłaszcza z chłodniami, suszarniami czy przetwórstwem, mają profil zużycia podobny do zakładów produkcyjnych. Na koszt energii składa się wtedy nie tylko cena kilowatogodziny, ale też opłaty dystrybucyjne, moc umowna, taryfa i opłata mocowa. Zanim zainwestujesz w PV, sprawdź, czy nie przepłacasz za samą dystrybucję i moc — optymalizacja kosztów mocy i energii potrafi przynieść oszczędności bez nakładów inwestycyjnych.
Finansowanie i ulgi
Programy wsparcia dla rolników zmieniają się wraz z kolejnymi okresami finansowania i naborami — wiele programów wymienianych w starszych poradnikach już się zakończyło. Aktualnych naborów szukaj m.in. w ARiMR, NFOŚiGW i wojewódzkich funduszach ochrony środowiska, a także w ofercie kredytów preferencyjnych. Zapytaj też w urzędzie gminy o ulgę inwestycyjną w podatku rolnym, która obejmuje m.in. urządzenia wykorzystujące energię słońca na potrzeby produkcji rolnej, i sprawdź, czy oraz na jakich warunkach przysługuje w Twoim przypadku.
Niezależnie od źródła finansowania dotację wliczaj do kalkulacji dopiero wtedy, gdy jest przyznana, a decyzję opieraj na tym, czy instalacja broni się ekonomicznie także bez niej. Więcej o tym, od czego zależy wynik inwestycji, piszemy w artykule o okresie zwrotu fotowoltaiki.
Prowadzisz gospodarstwo z chłodnią, suszarnią lub przetwórstwem i płacisz za prąd jak firma? Prześlij faktury — w ramach bezpłatnej, 30-minutowej konsultacji wstępnie ocenimy, gdzie przepłacasz i czy warto rozważyć magazyn energii.
